اوتانجاق پان ایرانیسم (نئو پان ایرانیسم)

اوتانجاق پان ایرانیسم (نئو پان ایرانیسم)

ویا

هر “آزربایجانلی آیدین”، “آزربایجان آیدینی” دئییلدیر

مئهران باهارلی

سٶزوموز

لیبئرال پان ایرانیسم و گیزلی گونجه سی (آجئنداسی)

آزاد تبریز- فارس پان ایرانیستلر کیمی، تورک و آزربایجان پان ایرانیستلرینی ده ایکی “کیلاسیک (کٶکله شیک) پان ایرانیست” و “لیبئرال (اٶزدن) پان ایرانیست” باشلیغی آلتیندا اینجه له مک مومکوندور. کیلاسیک و یا آشیری پان ایرانیستلر، گنه لده اٶزلرینی آچیقجا پان ایرانیست آدلاندیران، گینه ده گنه لده آشیری فارس ناسیونالیسمینی منیمسه میش شخص، توپار (قوروه) و آخیملاردیر. بونلارین سٶیله ملری بلیرگین آرییا عیرقچیلیغی ایحه ریکلی اولوب، شیددتلی عرب و تورک یاغیلیغی (دوشمنلییی) ایله یوکلودور. آشیری پان ایرانیستلرین ایران`ی، بوگونکو ایران اراضیسی ایله قونشو و بٶلگه دٶولتلردن بیر نئچه سینین تورپاقلارینی ایچینه آلیر، دولاییسی ایله دیش یاییلماجیلیغی اولان سالدیرقان بیر دوشونگه (ایدئولوژی)دیر. کیلاسیک پان ایرانیستلر ایران ایچینده یاشایان میللتلرین دوغرودان و دٶولت الی ایله و گره کدییینده گوجه باش ووراراق فارسلاشدیریلماسینی ایسته مکده دیرلر.

لیبئرال (اٶزدن) پان ایرانیستلر ایسه، اٶزلرینی پان ایرانیست آدلاندیرمایان حتتا بئله آدلاندیریلمالارینا قیزان، یوموشاق آنتی عرب و آنتی تورک دویقولار داشیسالار دا آچیق آرییا عیرقچیسی اولمایان، حتتا آشیری فارس ناسیونالیستی ساییلمایان؛ آنجاق کیلاسیک پان ایرانیسمین تمل ایلکه و گٶروشلرینی منیمسه میش شخص، قوروه و توپارلاردیر. لیبئرال پان ایرانیستلرین ایران`ی بوگونکو ایران اراضییسینه محدوددور. اونلار بو اراضیده یاشایان بوتون اینسانلارین تک بیر میللی کیملییه (هویت ملی ایرانی) صاحیب و تک بیر میللت (ملت ایران) اولدوقلارینا اینانیرلار (بونلارین پان ایرانیست آدلاندیریلمالارینین اساس ندنی ده بودور). لیبئرال پان ایرانیستلر، ایراندا میللتلر و میللی بٶلگه لرین وارلیغینا اینانمیرلار. اونلارین اٶنه ردیکلری سییاستلرین سونوجو، اوزون وعده ده ایراندا یاشایان میللتلرین دولایلی یوللاردان و گوجه باش وورمادان فارسلاشدیریلماسیدیر. لیبئرال (اٶزدن) پان ایرانیسمین باشقا آدلاریندان “یئنی پان ایرانیسم” (نئو پان ایرانیسم)، “اوتانجاق (خجالتی) پان ایرانیسم”، “گیزلین پان ایرانیسم”، “یونگول (لایت) پان ایرانیسم”، “یوموشاق (ملایم) پان ایرانیسم”، “ایلیملی (میانه رو) پان ایرانیسم”، “یاشماقلی (نقابدار) پان ایرانیسم”دیر. لیبئرال پان ایرانیستلر، یوردامدا (تاکتیکده) آشیری پان ایرانیستلردن فرقله نسه لر ده، کیلاسیک پان ایرانیستلر کیمی ایرانچی و ایران اٶزه کلی (مرکزلی) اولوب، بیر چوخ تمل قونودا آشیری اولانلارلا اورتاق ایلکه (پیرینسیب) و تئرمینولوژی-کودلارا (ایرانزمین، هویت ملی ایرانی، ایرانیت، ملت ایران، خلیج فارس، دولت-ملت، تمامیت ارضی، تجزیه طلبی، کورش، فارسی مشترک، شهروند، اقوام ایرانی، ….) صاحیبدیرلر. بو ایسه اونلارین اٶزو و گئرچه ییدیر.

تورک و آزربایجانلیلار آراسیندا وار اولان کیلاسیک پان ایرانیستلری تانیماق چتین بیر ایش دئییلدیر. نئجه کی هامی، پئیمان پاکمئهر`ین “تبریز نییوز”و و یئنی اورتایا آتیلان “جنبش آذربایجان برای یکپارچگی و دمکراسی ایران”ین، کیلاسیک فارس پان ایرانیستلرین آزربایجانلی وئرسییونو اولدوقلارینی آنیندا باشدا دوشدو. آنجاق دوروم سون دٶنه مده اولدوقجا چالیشقانلاشان (آکتیوله شه ن) لیبئرال پان ایرانیستلر اوچون بیر آز فرقلیدیر. لیبئرال پان ایرانیستلر بیر سیرا یئنیجیل (مودئرن) و ائل ارکیل (دئموکراتیک) سٶیله ملره صاحیب اولدوقلاریندان دولایی، اوزون سوره اٶز ایچ اوزلرینی (ماهییتلرینی)، اٶزه للیکله پان ایرانیسم حاققیندا آزبیلگیلی و یا دئنه ییمسیز (تجروبه سیز) اولان شخصلردن گیزله ده بیله رلر.

لیبئرال پان ایرانیستلر یٶنه تگیل (سییاسی) اولاراق فارس - باشدانباشاچی (سراسری) آخیم اولان “اتحاد جمهوریخواهان” چیزگیسینده دیرلر. اونلار “فردی اینسان حاقلاری” و “ایران وطنداشلیغی” (شهروندی) پیرینسیبلری اساسیندا و اوستانلار تملینده “عدم-ی تمرکوز (عدم تمرکز)”، “اینسانلارین اٶز دیللرینی اٶیره نه بیلمه” کیمی بیر سیرا دئموکراتیک آچیلیملاری ساوونورلار (مودافیعه ائدیرلر). بو اونلارین ایله ریجی و اولوملو یٶنودور. آنجاق لیبئرال پان ایرانیستلرین فرد و اوستان اساسیندا گٶرونوشده (ظاهیرن) دئموکراتیک حاقلاری اٶنه سورمه لرینین آرخاسیندا گیزلی بیر نئچه گونجه سی (آجئنداسی) واردیر. بو گونجه لرین بیر نئچه سی بئله دیر:

الف: “فرد-شهروند” قاورامی ایله تورک خالقینین “میللت”له شمه، “اوستان” قاورامی ایله ده گونئی آزربایجانین “اٶلکه-وطن”له شمه سوره جینین اٶنونو تیخاماق؛ “تورک میللتی” و “آزربایجان وطنی” قاوراملارینین اولوشماسینی اٶنله مک؛

ب: پان ایرانیسم و ایرانچیلیقدان اینسانی و دئموکراتیک بیر گٶرونتو (ایماژ) یاراداراق، آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی جرگه لرینده کی (صفلرینده کی) یئته رینجه بیلگی و دئنه ییم صاحیبی اولمایان، سورونلو کیشیلیکلی شخصلری اٶزلرینه دوغرو چکمک، حرکتده ایکی تیره لیک سالماق، اونو ایچه ریدن بٶلمک؛

پ: آزربایجانلی اولان لیبئرال پان ایرانیستلری آزربایجان میللی حرکتی آیدینلاری و لیدئرلری آراسینا سوخماق، اونلارین آراجیلیغی ایله حرکت اوزره رینده ائتگی ساغلاماق، اونو یٶنله ندیرمه گوجونو الده ائتمک، اوزون وعده ده حرکتینین یٶنه تیمینی (مودیرییتینی) اله گئچیرمک؛

ت: ان سوندا، یالنیز تورکلوک و آزربایجانچیلیق تمللری اوزره رینده دیکه لمیش و بوتونویله ایرانین فارس- سراسری و ایرانچی سییاسی آنلاییش و یٶنه تیمیندن (مودیرییتیندن) باغیلسیز (موستقیل) اولان یئنی آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتینی، مشروطه حرکتی کیمی، آزربایجانلی و تورک آنجاق ایرانچی اولان آیدین و لیدئرلرین باشچیلیغیندا تکرار فارس-سراسری-ایرانچی و ایران اٶزه کلی، آزربایجان و تورکلره قارشی بیر جریانا چئویرمک.

لیبئرال پان ایرانیستلرین تمل ایلکه و گٶروشلری

لیبئرال پان ایرانیستلرله کیلاسیک پان ایرانیستلرین ایناندیقلاری اورتاق ایلکه لردن (پیرینسیبلردن) آشاغیداکیلاری سایابیله ریک. (بونلار مرتضی نگاهی`نین یازیلاریندان آلینمیشدیر):

“میللت، دٶولت اساسیندا تانیملانار.

ایران تک میللتلی بیر اٶلکه دیر، بو میللتین آدی ایران میللتیدیر

بوتون ایرانلیلارین تک بیر میللی کیملییی واردیر، او دا “ایرانیت” و یا “هویت ملی ایرانی”دیر

ایراندا تورک و یا آزربایجان میللتی آدیندا بیر میللت یوخدور.

آزربایجانین، ایرانلیلیقدان باشقا هر هانسی بیر میللی کیملییی یوخدور

ایراندا میللتلر یوخ، قووملار واردیر.

ایران قووملارینین اٶزلرینه خاص میللی منافئعی و میللی حاقلاری یوخدور.

قووملارین اٶز گله جه یینی بلیرله مه حاققی (حق تعیین سرنوشت) اولابیلمه ز

ایران دٶولتی و اونون یئریتدییی سییاستلر حاققیندا ایستئعمار، راسیسم، ایشغال و ….. کیمی قاوراملار ایشله دیله بیلمه ز.

ایستیقلال تکجه ایشغال و ایستئعمار آلتیندا ایکن آنلاملیدیر.

ایراندان آیریلماق ایسته یه نلر، ایستیقلال طلب دئییل، تجزییه طلبدیرلر.

ایراندا قووملارین جیددی بیر سورونلاری یوخدور.

قووملارین تک مساله سی فرهنگ-دیل مساله سیدیر و بونون دا سییاسی-ایقتیصادی ایچه رییی یوخدور.

بوگون آزربایجاندا اولان حرکت، تکجه دیل-فرهنگی بیر حرکتدیر

قووملارین دیل مسله سی محللی دیللرین مدرسه لرده اٶیره نیلمه سیندن عیبارتدیر،

ایراندا محللی دیللرده تحصیل آلماق و بو دیللرین رسمی و دٶولت دیلی ائدیلمه سی سٶز قونوسو دئییلدیر.

فارسجا ایران`ین موشترک-اورتاق (و نه رابیط-آراجی) دیلیدیر و بئله جه ده قالمالیدیر، حتتا منطقه نین اورتاق دیلینه چئوریلمه لیدیر.

ایران تورکلری فارسجانی قورومالیدیرلار (پاس داشتن)

ایراندا میللی بٶلگه لر دئییه بیر شئی یوخدور

آزربایجان تکجه شرقی و غربی آزربایجان اوستانلاریندان اولوشور.

ایران`ین قوزئی باتیسیندا تورکلر مسکون اولان اٶته کی اوستانلار اٶرنه یین همدان، قزوین و مرکزی اوستانی آزربایجانا داخیل دئییلدیرلر

ایرانین گونئیینده، قوزئی دوغوسوندا و باشقا بٶلگه لرینده یاشایان تورکلر، ایران بیره ر آیری قوومدورلار.

آزربایجان جومهوریتی اهالیسی ایله ایران آزربایجانیندا یاشایانلار ایکی آیری میللتدیرلر

آزربایجان جومهوریسی ایله تورکییه و اورالاردا یاشایان خالق و سورونلاری، ایراندا یاشان تورکلری ایلگیله ندیرمه ز.

ایراندا تورک تاریخی، تورک دٶولتلری تاریخیندن دانیشماق اولماز.

تورک تاریخی، تورک موسیقیسی، تورک فلسفه سی کیمی قاوراملار، ایران میللتینی بٶله ن و آییریشدیران قوندارما قاوراملاردیر.

ریضاخان ایران`ی مودئرنیته یه داشییان کیمسه، و آتاتورک سوییه سینده بٶیوک بیر دٶولت خادیمیدیر.

پیشه وری خایین، ان آزیندان بیر سوویئت اویونجاغی ایدی.

آزربایجان`ین اصیل دیلی ایرانی بیر دیل اولان آزریجه دیر.

تورک-عرب الیفباسی، فارس الیفباسیدیر.

ایراندا تورکلرین اکثرییت اولدوغونو سٶیله مک حتتا اونلارین ساییلاری و داغیلیملارینی تارتیشماق، تفرقه سالماقدیر

……”

ایراندا تورکجه یاراتما، تورک میللتینی یاراتما و یاشاتما دئمکدیر

فارس دیلینین تورک خالقی و مدنییتینین یوخ ائدیلمه سی و ایران دٶولتینین سٶمورگه چی (ایستئعماری) و راسیست سییاستلرینده مرکزی یئری واردیر. ایران دٶولتینین فارسجانی ایرانلیلارین تک یازی، گٶرکول (ادبی)، بیلیمسه ل (عئلمی)، ایله تیشیم و اورنات (جانیشین) دیل حالینا گتیرمه یه چالیشماسی دا بیلینه ن باشقا بیر گئرچه کدیر. بو سییاستلر و تورک – آزربایجانلی آیدین و سئچگینلرینین سون یوز ایلده ایچینده بولوندوقلاری آیمازلیق (غفلت) و آلدیرمازلیق (لاقئیدلیک) سونوجوندا، گونوموز ایرانیندا تورک دیلی نه تک اکینج (کولتور)، بیلیم (عئلم)، توپلوم (ایجتیماع)، مئدییا، یٶنه تگی (سییاست)، توزه (حوقوق) و ایقتیصاد دیلی اولما اٶزه للییینی ایتیرمیشدیر، بلکه بودون (خالق) آراسیندا دا ترکجه (سورعتله) یوزلاشما (فاسید اولما)، اونوتولما و یوخ اولمایا اوز توتموشدور. ییرمینجی یوز ایلده ایراندا تورک دیلینین یوخ اولمایا اوز توتماسی ایله، بو اٶلکه ده تورک دیللی قوروپلارین اولوسلاشما (میللتله شمه) سوره جی ده دوراقسامیش، داها سونرا بوتونویله دورموش و ان سوندا تورک دیللی قوروپلار یوخ اولما سوره جینه گیرمیشدیرلر.

بیزیم بوگون ایچیمیزده بولوندوغوموز قوشوللار، ییرمینجی یوز ایلده فیرانسیز حاکیمییتی آلتیندا ایکن الجزاییرده عربجه یازیب و یاراداراق سٶمورگه یاشامییندان قورتولما ساواشیمی وئره ن عرب خالقی و آیدینلارینین قوشوللارینا بنزه ییر. بیزیم دوروم حتتا اونلاردان داها چوخ، دونیا اوزه رینه سپه له نمیش جوووت (یهودی) خالقینین اون دوققوزونجو یوز ایلده عیبریجه اطرافیندا میللتله شمه سینه بنزه رلیک گٶسته ریر. جوووت (یهود) آیدینلاری اون دوققوزونجو و ییرمینجی یوز ایللرده، تاریخدن و یئر اوزوندن سیلینمه مه لرینین تک یولونون بوته م (دین) اساسلی اولوشموش موسوی-کلیمی قوومو آنلاییشینی بیراخاراق عیبری دیلی تملینده مودئرن بیر میللت یاراتمالاری اولدوغونو فرق ائتمیشدیرلر. اونلار بو قونونو انینه- بویونا و درینله مه سینه تارتیشمایا آچمیش و چیخاردیقلاری سونوجلارین گره کلرینی ده قیسسا سوره ده یئرینه گتیره ره ک، صیفیردن یئنی بیر دیل، یئنی بیر میللت و یئنی بیر دٶولت یاراتمانی باشارابیلمیشدیرلر. بوگون ایران تورکونون ده میللتله شمه و فارس سٶمورگه چیلییی، یوخ ائدیلمه و سیلیمله نمه یه (حذف ائدیلمه یه) قارشی صاحیب اولدوغو ان اٶنه ملی یاراق (سیلاح)، تورکجه یازیب یاراتماسیدیر. ایشته بونون اوچوندور کی ایراندا تورکجه یازما و یاراتمایا آشیری پان ایرانیستلر آچیقجا قارشی چیخیر و لیبئرال پان ایرانیستلر ده سسسیزجه دیره نیرلر، چونکو ایران و گونئی آزربایجاندا تورکجه یازیب یاراتما، بورادا تورک میللتینی یاراتما و یاشاتما دئمکدیر.

گیزلی پان ایرانیستلری تانیمانین کسدیرمه یولو: کٶنوللو فارسجا یازماق

تورکجه یازیب یاراتمانین گره کدیییندن دانیشاندا، آماج آزربایجانلی و تورک آیدینلاری، قلم صاحیبلری، بیلیم آداملاری، یازار و قوشارلارین اٶز اینتئلئکت یاپیتلاری، گٶرکول (ادبی) و بیلیمسه ل (عئلمی) اثرلری، آراشدیرمالاری و قالیجی اولان بدیعی یارادیجیلیقلارینی یوخ اولمایا اوز توتموش کندی میللی دیللری اولان تورکجه ده یاراتمالاری گره ییدیر. بو ایسته ک، آشیریلیق یا دا فارسلارا یاغیلیق (دوشمنلیک) دویقولارینین اورتایا چیخاردیغی دویقوسال بیر تپگی دئییلدیر، فاسجادان نیفرتله ایلگیسی یوخدور. بو، میللتله شمه سوره جینده ایله رله یه ن ائتنیک قوروپلارین، سٶمورو آلتیندا یاشایان میللتلرین و ده دیللری یوخ اولمایا اوز توتموش اینسان توپلولوقلارینین هامیسینین ار-گئج اونا واردیغی و اوندان گئچدییی بیر اولقونلاشما آشاماسینین (مرحله سینین) اورتایا چیخاردیغی ایسته کدیر.

بیز آرتیق قطران، خاقانی، اوحدی و نیظامی حتتا پروین، شهرییار، ساعیدی و براهنی`نی یارادان قوشوللار و اورتاملاردا یاشامادیغیمیزی باشا دوشمه لیییک. گونوموزده کٶنوللو و تکجه فارسجا یازان و یارادان تورک و آزربایجانلی یازار و قوشارلاری، فارس یازار و قوشاری اولاراق ده یه رله ندیرمه لیییک، چونکو ایچینده اولدوغوموز قوشوللار، یازار و قوشارلارین کیملییینی قوللاندیقلاری دیله گٶره تانیملاییر. باشقا بیر دئییشله، کٶنوللو و یالنیز فارسجا یازیب یارادان آیدینلار، ان آزی ادبی آچیدان فارسلاشمیش اولان تورکلردیر. اٶته یاندان سییاسی اولاراق آزربایجانلی قلم صاحیبلرینین هله ده اٶز ائنتئلئکتوئل یارادیجیلیق و اثرلرینی کٶنوللو اولاراق و تکجه فارسجا یازیب یاراتماسی، اونلارین -بیله ره ک یا دا بیلمه یه ره ک- پان ایرانیست سییاسی گٶروشلره باغلیلیقلاری، اٶزلرینی پان ایرانیسم ائتگیسیندن قورتارانمادیقلاری آنلامینا گلیر.

من بیر آددیم ایله ری آتیب، کٶنوللو و تکجه فارسجا یاراتما و بونا قوشوت (موازی) اولاراق کٶنوللو تورکجه یاراتمامانین، تورکلر آراسیندا گیزلی پان ایرانیستلری تانیما و آییرت ائتمه نین ان کسین و ساغلام ایپ اوجلاریندان بیری اولدوغونو ساولاییرام (ایددیعا ائدیره م). بو قورال، اٶزه للیکله دئموکراتیک باتی (غرب) اٶلکه لرینده هر چئشیت قیسیتلامادان اوزاقدا یاشایان، گٶرکول (ادبی) و یازیلی تورکجه نی اٶیره نمک اوچون سونسوز اولاناقلارا (ایمکانلارا) یییه اولان، آنجاق بونا قارشین (رغمن) هله ده فارسجا یازیب یارادان آزربایجانلی قلم صاحیبلری اوچون گئچه رلیدیر.

“کٶنوللو فارسجا اثر یاراتماق”لا “مجبورن فارسجا تبلیغ ائتمک” آراسینداکی اوچوروم

اورتادوغودا کوردجه نین گٶسته ردییی گلیشمه و سیچرامایا قوشوت اولاراق، سون دٶنه ملرده کورد خالقی و اٶزه للیکله عراق و تورکییه لی کورد آیدینلاری آراسیندا بدیعی، بیلیمسه ل و ائنتئلئکتوئل یازیلارینی کوردجه نین دیشیندا تورکجه، فارسجا و عربجه یازیب یارادان کوردلره قارشی قیناما (ائعتیراض) و پروتئست سسلری یوکسه لمکده دیر. بو دوروم، میللتله شمه و میللت یاراتما سوره جینین گره یی اولاراق، کورد آیدینلارینین کورد دیلینین قونومونو گٶزدن گئچیرمه یه باشلامالارینین دوغال سونوجودور. من بو ائعتیراض و پروتئستلری اولدوقجا یئرینده و دوغرو بولورام و بیزیم ده عئینی میللتله شمه و میللت یاراتما سوره ج و آشامالاریندان گئچدیییمیز اوچون، ایراندا ائنتئلئکتوئل (ادبی، آراشدیرما، بیلیمسه ل،…..) یارادیجیلیقلارینی کٶنوللو اولاراق فارسجا یارادان تورکلره ائعتیراض سسیمیزی یوکسه لتمه میز گره کدییینه اینانیرام. بونون دیشلاییجی اولوسچولوقلا هیچ بیر ایلیشگیسی یوخدور، فارس-فارسیستان آیندینلاری، فارس دیلینه صاحیب چیخمالی، تورک-آزربایجان آیدینلاری تورک دیلینه.

تورک و آزربایجانلی آیدینلارین تورکجه یاراتما گره کدییی قونوسونون حیاتی اٶنه م و تاریخی آنلامینی باشا دوشمه یه نلر؛ دیلین تکجه ایله تیشیم آراجی اولدوغونو سانان کیمسه لردیر. بئله شخصلر چاغیمیزین گره کلری، دیلیمیزین هانسی سوره جدن گئچدییی، ایچینده بولوندوغو تاریخی قوشوللار و گره کسینیملرینین (ائحتییاجلارینین) نه اولدوغو و بونلارین هامیسینین دا خالقیمیزین اولوسلاشما (میللتله شمه)، اویقارلاشما و ائلده مله شمه (لاییکله شمه) سوره جی و اینسان حاقلاری داعوامیزداکی مرکزی و بلیرله ییجی یئر و اوینامینی (رولونو) باشادوشمه یه ن کیمسه لردیر.

آنجاق و بونا قارشین (رغمن)، من داخیل کیمسه باشدا فارسجا اولماق اوزره چئشیتلی دیللرده خالقیمیزین سسینین و ایسته کلرینین دونیایا یاییلماسی و اولاشدیریلماسینا قارشی دئییلدیر. کیمسه خالقلارین دوستلوغونو برکیشدیرمک آماجییلا یا دا صیرف ائنتئلئکتوئل ایلگی و ماراغی دویومساتماق (تطمین ائتمک) اوچون بو دیللردن یارارلانمایا دا قارشی دئییلدیر. (گرچی فارس-فارسیستان حاکیمییتی آلتیندا بولونان گونئی آزربایجانلی آیدینین ائنتئلئکتوئل ماراقلا فارسجا یازماسینین، اونون عئینی ماراقلا اٶرنه یین اسیپانیولجا یازماسیندان چوخ فرقلی آنلام و سونوجلاری واردیر). سٶزسوز ایته کله ندییینده (مجبور اولدوغوندا)، یایماجا (تبلیغات) آراجی، یا دا ائنتئلئکتوئل دئنه ییم اولاراق هر زامان فارسجا و یا هر هانسی باشقا یابانجی بیر دیلدن یارارلانماق مومکون و گره کلیدیر، بو بوتونویله آیری بیر قونودور. اساسن سٶزوموزده و دیشیندا چیخان یازیلارین دا اٶنه ملی بٶلومو–عئینی ندنلر و گره کسینیمدن (ائحتییاجدان) دن دولایی- فارسجادیر.

سوموت بیر اٶرنه ک: مرتضی نگاهی

پان ایرانیسم ایلکه لری دییه یوخاریدا سیرالانان پیرینسیبلرین هامیسی، آمئریکادا یاشایان بیر آزربایجانلی مرتضی نگاهی`نین یازیلاریندان آلینمیشدیر. مرتضی نگاهی`نین گٶروشلرینین اٶرنه کله مه اوچون سئچیلمه سینین ندنی، سون دٶنه مده اونون فارس ایرانچی- باشدانباشاچی (سراسری)- پان ایرانیستلرین دئنه تیمی (کونترولو) آلتیندا بولونان سایت و مئدییالاری (برای یک ایران، ایران گلوبال، ایران امروز، رادیو فردا، صدای آمریکا، …. ) – آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتینین هئچ بیر سئچگینینه یئر وئرمه دیکلری حالدا - و تورک آزربایجان سایتلاریندان بایقوش سایتیندا تبلیغ و شیشیردیلمه سیدیر. اونلار اٶز یایماجالاریندا (تبلیغاتلاریندا) بیردن بیره مرتضی نگاهی`نی “آیدین”، “آراشدیرماجی”، “اینسان حاقلاری چابامانی (آکتیویستی)”، “ایران تورکلری اوزمانی” (موتخصصیصی)، “آزربایجان آیدینی”، “آزربایجان اٶنده ر (لیدئر) و سئچگینلریندن بیری”،… دییه گٶسته رمه یه و لانسئ ائتمه یه باشلامیشلاردیر. بیلیندییی کیمی یاخین گئچمیشده آکتیوله شه ن لیبئرال پان ایرانیستلرین آجئنداسی، آزربایجان میللی حرکتینه سیزماق؛ جرگه لرینده ایکی تیره لیک سالماقلا اونو بٶلمک؛ یٶنله ندیرمک، مودیرییتینی اله گئچیرمک، داها سونرا دا هر زامان اولدوغو کیمی اونا ایرانچی بیر ایچه ریک وئریب، و نهایتده سراسری-فارس بیر چیزگیییه ساپدیراراق (مونحریف ائده ره ک) یوخ ائتمکدیر. مرتضی نگاهی`نین بایقوش سایتی و آمئریکانین سسی رادییوسونون آزربایجان سئرویسینده یئر آلابیلمه سی بو گئرچه یین ان یاخشی اٶرنه ییدیر. بو اوزدن مرتضی نگاهی اولایینین ایرده له نمه سینین؛ لیبئرال پان ایرانیسم، یورداملاری (تاکتیکلری)، گونجه لری (آجئندالاری) و الده ائتدییی باشاریلار حاققیندا سوموت (عئینی) بیلگی ائدینمه یه یاردیمچی اولاجاقدیر.

مرتضی نگاهی`نین یازیلاری، دانیشیقلاری، گنه ل (عومومی) سککی (پیلاتفورم) و اٶزه ل (خوصوصی) قوروپلارداکی یازیشمالاری و بیر سیرا پهلوی رئژیمی باشچیلاری- سلطنت طلب- پان ایرانیست و فارس میللییتچیلری ایله صاحیب اولدوغو باغلاری ایریمله (دیققتله) اینجه له نیرسه، راحاتلیقلا اونون ایرانزمین اٶزه کلی (مرکزلی) تیپیک لیبئرال بیر پان ایرانیست اولدوغو آنلاشیلاجاقدیر. اٶز دئدییینه گٶره چاخیر آلوئرچیسی اولان مرتضی نگاهی، قورون (تئکنیک) آنلامدا “آیدین”، “آراشدیرماجی” و “اینسان حاقلاری چابامانی” دئییلدیر. آیدین و آراشدیرماجی اولماماق، کیچیلتیجی بیر دوروم اولمادیغی کیمی، مرتضی نگاهی`یه ده خاص اولماییب، گونوموزده تورک و آزربایجانلی سراسریچی-ایرانزمینچیلرین گنه ل اٶزه للیییدیر. اون دوققوزونجو و ییرمینجی یوز ایلین باشیندا آخوندزاده، ایرانشهر، کسروی، ارانی،….. کیمی تورک و آزربایجانلی پان ایرانیستلر، چوخو دٶنه ملرینده کی اورتامین ائتگیسی ایله راسیست و عیرقچی اولسالار بیله، بیر قورال اولاراق سٶزون قورون (تئکنیک) آنلامیندا آراشدیرماجی و آیدین تانیملانان اینسانلار ایدیلر. آنجاق مرتضی نگاهی کیمی گونوموزده گٶردویوموز تورک و آزربایجانلی سراسریچی – ایرانچی - ایرانزمینچیلرین موطلق چوخونلوغو، کسینلیکله آیدین، آراشدیرماجی و اینسان حاقلاری چابامانی (آکتیویستی) دئییلدیر. مرتضی نگاهی`نی گونئی آزربایجان آیدینی، ایران تورکلری اوزمانی (موتخصصیصی)، تورک-آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی سٶزچوسو و اٶنده رلری (لیدئرلری) آراسیندا گٶسته رمک ایسه، قوجامان بیر یالان و آلداتماجادیر و بیلگیسیزلیک یا دا بللی آجئندالاردان قایناقلانیر.

مرتضی نگاهی حاققیندا یوخاریدا سٶیله نه نلردن آماج، بیر اٶرنه ک اولاراق اونون سیماسیندا اوتانجاق پان ایرانیسمین سییاسی دوروش و اخلاقینی؛ هابئله اونو آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی آیدینلاری و اٶنده رلری آراسیندا گٶسته ره نلرین گئرچه ک نییت و وارسا گیزلی-گیزسیز آجئندالارینی اورتایا چیخارتماق و آدلاندیرماقدیر. یوخسا مساله نی شخصیله شدیرمک؛ اینسانلارا، کیشیلیک (شخصییت)، دوشونجه و گٶروشلرینه؛ حتتا سییاسی بیر دوشونجه و دوشونگه (ایدئولوژی) اولاراق پان ایرانیسمه– ایلیملی یا دا کیلاسیک- حقارت، تووهین ائتمک و یا ایفتیرا آتماق سٶز قونوسو دئییلدیر. باشدا بونا گٶره کی آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی و اٶزونو اونا باغلی حیسس ائده ن هر کسین، بوتون سییاسی گٶروشلره- یانلیش بیلدیکلری و دوغرو بیلدیکلرینین هر ایکیسینه و بو آرادا پان ایرانیسمه- و بونلاری منیمسه یه ن هامییا، فارسلارا و تورکلره عئینی درجه ده سایقیسی واردیر. هابئله بورادا آماج، لیبئرال پان ایرانیسمین یا دا بیر سیرا باشقا ایرانچی-سراسریچی آخیملارین اولوملو و ائل ارکیل (دئموکراتیک) یٶنلرینی دانماق، بونلارین آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی جرگه لرینه قوشولانمایاجاقلارینی، حرکته کٶمه کلری اولمایاجاغینی ایددیعا ائتمک ده دئییلدیر. خالقیمیز و میللی دئموکراتیک حاقلارینین الده ائتمه سی اوغروندا آتیلان هر آددیم، کیمین طرفیندن گلیرسه گلسین اٶنه ملی و ده یه رلیدیر. آنجاق بو گئرچه ک، بئله آددیملاری آتانلارین ماهیییتینی ده ییشیدیریب، اونلاری بیر گونده آزربایجان آیدینی و لیدئری قونوما گتیرمه یه گئچیت و گره کچه اولابیلمه ز. اٶته یاندان، آشیری پان ایرانیستلرین، لیبئرال پان ایرانیستلردن آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتینی چاشدیرماق و بٶلمک دوغرولتوسوندا یارارلاندیقلاری کیمی، بیز ده لیبئرال پان ایرانیستلردن، بنزه ر آماجلار دوغرولتوسوندا یارارلانمانی دوشونه بیله ریک، بو قونودا هئچ بیر سییاسی بلیرسیزلیک و اخلاقی سورون یوخدور.

آیدین کیمدیر، کیم دئییلدیر

پان ایرانیست سایتلار مرتضی نگاهی`دن “آیدین” دییه سٶز ائدیرلر. ل. جاوانشیر ده –فرقلی زامانلاردا عئینی فاکولته ده بولوندوغو- مرتضی نگاهی`نی ندن بایقوش سایتیندا تبلیغ ائتدیینی آچیقلارکن اوندان آیدین دییه آد آپاریر: [ل. جاوانشیر: آذربایجان آیدینلارینی .... ایستر فارسجا یازسینلار، ایستر انگلیسجه، ایستر عربجه، ایستر تورکجه یادا هر هانسی بیر دیلده، یئتر کی آذربایجانلی اولسونلار، آذربایجان ملتی‌نین ایستکلرینه ایلیشکین، اونون مظلوم دوشدویو نقطه‌لردن یازسینلار، دیل، کولتور و... آزادلیغی ایستکلرینه بیر شکیلده سس وئرسین‌لر.] اویسا مرتضی نگاهی`نی “آیدین” آدلاندیرماق، ل. جاوانشیر`ین ساندیغی قده ر، قولای و راحات دئییلدیر. چونکو مرتضی نگاهی باشدا “سییاسی ایچدنسیزلیک” (عدم صداقت) اولماق اوزره، آیدین تانیملاماسیندا اٶنه ملی ساییلان اخلاقی اٶزه للیکلر آچیسیندان “آیدین” صینیفینا سوخولابیله جک مینیموملارا صاحیب دئییلدیر.

او ایناندیغی قاوراملار آچیسیندان دا آیدین اولما نئجه لیکلرینه یییه دئییلدیر. آیدینلیق قاورامی مودئرنتیه ایله ایلگیلیدیر، اویسا مرتضی نگاهی، ایراندا مودئرنیته نین کٶکونو قازان و ایرتیجاعین سمبولو اولان ریضاخان`ی، ایران مودئرنیته سینین سمبولو اولاراق بیلیر. مرتضی نگاهی`نین سٶزلویونده ایران و ایران دٶولتینین دورومونو آچیقلایان لینگوییسیسم، ایستئعمار، راسیسم، ایشغال، آ”ز”ربایجان، ت”و”رک، گونئی آزربایجان، ایران میللتلری، فارسیستان، آراجی دیل، اٶز گله جه یینی بلیرله مه حاققی، بیرله شیک آزربایجان، تورک دونیاسی، تورک ایسلامی، فارسلاشدیرما، عربیستان-الاحواز، ….. کیمی مودئرن سییاسی و فلسفی قاورام و تئرمینلرین یئری یوخدور. اونون ایشله تدییی و منیمسه دییی تئرمین و قاوراملار (شهروند، مردمسالاری، حقوق شهروندی … کیمی بیر نئچه فارس لیبئرال پان ایرانیستلرین تئرمینلری خاریج) اون دوققوزونجو و ییرمینجی یوز ایللری باشلاریندا فارس سییاسی ادبییاتنیدان قالان کٶهنه قاوراملاردیر. اونون چاغداش ایران تاریخی آنلاییشی دا، -باشدا کودئتا رئژیمی و پهلوی دٶنه می اولماق اوزره- بوتونویله مودئرنیته یه ضیدد اولان فارس ایرانچی-سراسریچی تاریخ آنلاییشیدیر.

آیدین گوج اندئکسلی سییاست یئریتمه مه لی و دیش گئرچه کلیکلرله ایلگیلی اوبژئکتیو و طرفسیز اولمالیدیر، اویسا مرتضی نگاهی ایلک باشدان گوجلودن یانا طرف توتموش و گوج ائندئکسلی کولونییال کودئتا ((اینگیلیس-ریضاخان) سونوجو یارانان و داها سونرا پهلوی و ایسلام جومهورییتی دٶولتلری طرفیندن تبلیغ ائدیله ن هویت ملی ایرانی، ایرانیت، ایرانزمین، تمامییت ارضی، ملت ایران، فارسی مشترک، خلیج فارس، …. و اونلارجا بونون کیمی قاوراملارین دوغرو و موقددس اولدوغونا اینانیر. او گونلوک سییاستده ده (ایرانین عربیستان-الاحواز`ی و آمئریکانین عراق`ی ایشغال ائتمه لری و باشقا چوخلو ایران و دونیا مساله لرینده) گوج ائندئکسلی مووضئع توتور. آیدین اٶزونو رسمی دوشونگه دن (ایدئولوژیدن) اوزاق توتمالیدیر، اویسا مرتضی نگاهی و باشقا ایلیملی پان ایرانیستلرین ساووندوقلاری ایلکه لر (فارسجانین موشترک دیل اولماسی، ایراندا تک بیر میللتین وارلیغی، میللتین دولت اساسیندا تانیملاندیغی، ایرانین تورپاق بوتونلویو، آزربایجانین اصل دیلینین ایرانی آزری اولدوغو، تورک عرب- الیفباسینین فارس الیفباسی اولدوغو، ….) ایران دٶولتین رسمی دوشونگه سی (ایدئولوژیسی) اولان “فارس-ایمامی سنتئزی”نین بیره ر پارچاسیدیر. آیدینین آجئنداسیندا دیشلانمیشلار (طرد اولونموشلار) و قیراقلانمیشلارین (حاشییه یه ایته له نمیشلر) اوزه رینده قورولان گوجه دایالی و وار اولان دوزه نی (سیستئمی) ساوونماق اولمامالیدیر، اویسا مرتضی نگاهینین آجئنداسی مووجود “ایران میللیتی- ایران میللت دٶولتی” دوزه نینی ساوونماق و قوروماق مرکزی یئر توتور.

دوغالین (البتته) بورادا دئمک ایسته نیله ن شئی، مرتضی نگاهی`نین بوگونکو دورومونون، اونو بیر آیدین، هله آزربایجان آیدینی دییه صینیفلاندیرمامیزا تابقی (ایذین) وئرمه مه سیدیر. یوخسا هر شئی ده ییشگه ندیر؛ بلکه گله جکده، او دا ایسته دییی و اٶزونو ده ییشدیریب گلیشدیره بیلدییی تقدیرده، -باشدا تورک میللتینین و میللی حاقلارینین، آزربایجان آدینا بیر وطنین وارلیغی، میللی دیلینین ده تورکجه اولدوغونا ایناندیقدان سونرا- آیدین، آزربایجان آیدینی حتتا آزربایجانین میللی دئموکراتیک حرکتی لیدئرلری آراسینا گیرمه یی باشاریر. آنجاق ایندیلیک مرتضی نگاهی`نی آیدین “اولمایان، ایرانچی و ایلیملی بیر پان ایرانیست” اولاراق تانیملامالیییق. بونون دیشینداکی هر شئی گئرچه ک دیشیدیر و گیزلی-گیزسیز آجئندالارین وارلیغیندان خبر وئریر.

آزربایجان آیدینی، آزربایجان-تورک میللتینین وارلیغینی دانابیله رمی؟

بایقوش سایتی مودورو ل. جاوانشیر، مرتضی نگاهی`نی قصد ائده ره ک ان کیچیک بیر شکیلده خالقیمیزین یولوندا آددیم آتان هر کسین “ده یه رلی” اولدوغونو سٶیله ییر. آنجاق او داها سونرا مرتضی نگاهی`نین “ده یه رلی” اولماسییلا یئتینمه ییب، اونون “آزربایجان میللتی ایسته کلرینه سس وئره ن آزربایجان آیدینی” اولدوغونو ایددیعا ائدیر [ل. جاوانشیر: آذربایجان آیدینلارینی .... ایستر فارسجا یازسینلار، ایستر انگلیسجه، ایستر عربجه، ایستر تورکجه یادا هر هانسی بیر دیلده، یئتر کی آذربایجانلی اولسونلار، آذربایجان ملتی‌نین ایستکلرینه ایلیشکین، اونون مظلوم دوشدویو نقطه‌لردن یازسینلار، دیل، کولتور و... آزادلیغی ایستکلرینه بیر شکیلده سس وئرسین‌لر.] بو سٶزلر سطحی بیر ساوسٶزدن (شوعاردان) اٶته یه گئچمه ز. بیزیم شوعارلارا یوخ، گئرچه کلره دایانان چلیک منطیقلی چٶزومله مه لره (آنالیزلره) ائحتییاجیمیز واردیر. ل. جاوانشیر`ین گئرچه کلری بوتونویله و کئیفی اولاراق ده ییشدیره ره ک یاراتدیغی بو تابلودا، آیدین صینیفینا گیرمه یه ن و تورک یا دا آزربایجان میللتینین وارلیغینا اینانمایان مرتضی نگاهی، “آزربایجان میللتی”نین ایسته کلرینه ایلیشکین یازان بیر “آزربایجان آیدینی”نا دٶنوشدورولموشدور. اویسا (حالبو کی) ان باشدا مرتضی نگاهی`نین اٶزو، ل. جاوانشیر`ین بو گئرچه ک دیشی ایددیعالارینی یالانلاییر. مرتضی نگاهی، اٶزونون ده وورقولادیغی کیمی، آزربایجان میللتینین ایسته کلری ایله اوغراشان بیریسی دئییلدیر. ترسی، او آچیقجا ایراندا تورک و آزربایجان آدیندا بیر میللتین وار اولمادیغینی، وار اولمادیغینا گٶره ده اونون ساووناجاغی میللی هئچ بیر حاققا صاحیب اولمادیغینی سٶیله ییر. مرتضی نگاهی`نین یاپدیغی و ل. جاوانشیر`ی چاشدیران تک شئی، ایرانچی- سراسریچی- ایران مرکزلی بیر آزربایجانلینین، لیبئرال پان ایرانیسمین بیر سیرا دئموکراتیک آچیلیملاری دوغرولتوسوندا، “ایران میللتی”نه داخیل اینسانلارین، قیسیتلی (محدود) بعضی دیل- فرهنگی حاقلارینی اوموقلاماقدیر (دسته کله مکدیر).

میللی اٶزونو تانیملاما و میللی کیملیک اولاراق هئچ کیمسه نی وار اولدوغونا اینانمادیغی یا دا منسوب ائدیلمک ایسته مه دییی بیر میللته منسوب ائتمک اولماز. بو آیریجا اینسان حاقلارینا سایقیسیزلیقدیر. بو آچیلاردان مرتضی نگاهی`نین ل. جاوانشیر طرفیندن وار اولمادیغینا ایناندیغی، و منسوب ائدیلمک ایسته مه دییی آزربایجان میللتینه منسوب ائدیلمه سی مرتضی نگاهینین میللی کیملییینی تانیملاما و سئچمه ارکینلییینه (آزادلیغینا) سایقیسیزلیق اولوب، اویقونسوز بیر داورانیشدیر. مرتضی نگاهی، دفعه لرله و آچیقجا سٶیله دییی کیمی اٶزونو ایران میللتینه منسوب بیر فرد اولاراق تانیملاییر، نه آزربایجان و یا تورک میللتینه. اٶته یاندان آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتینین مودئرن یٶنلریندن بیری، تورک (آزربایجان) میللتینین وارلیغینی تمل آلماسیدیر. بلکه یوز ایل بوندان قاباق، مشروطه دٶنه مینده تورک و یا آزربایجان میللتینین وارلیغینا اینانمایان بیر آیدینی، آزربایجان آیدینی آدلاندیرماق مومکوندو و بو دا بٶیوک بیر سورون یاراتمایابیله ردی. آنجاق گونوموزده و مودئرن آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتینده، هر “آزربایجانلی آیدین”، “آزربایجان آیدینی” دئییلدیر. آزربایجان و تورک میللتینین وارلیغینی دانان بیرینی، آیدین، اٶزو ده آزربایجان آیدینی آدلاندیرماق، بو آدلاندیرمانی یاپانین، حرکتین اٶزونو آنلامادیغینی و یوز ایل بوندان قاباغین ذئهنییتینده یاشادیغینی گٶسته ریر.

ایسته یه ره ک تورکجه یاراتمایان، آزربایجان آیدینی ساییلابیله ر می؟

ل. جاوانشیر`ین یوخاریدا نقل ائدیله ن ساوسٶزو، دیلله ایلگیلی نگاهی و اونون کیمی کٶنوللو فارسجا یازان و یارادان، فارسجا ایله تیشیم قوران و ادبی اولاراق فارسلاشمیش آزربایجانلیلارا یاپیلان اله شدیرینین (تنقیدین) نه اولدوغو قونوسوندا یانیلقییا دوشدویونو، “کٶنوللو فارسجا اثر یارادان آیدینلار”لا “مجبورن فارسجا تبلیغ ائده نلر” آراسینداکی اوچورومو گٶره نمه دییینی و تورکجه یاراتمانین تاریخی آنلام، اٶنه م و گره کلییینی قاورایانمادیغینی اورتایا قویور. مرتضی نگاهی`یه یاپیلان اله شدیری، ندن فارس دیلینده خالقیمیزین سسینی دونیایا اولاشدیرماسینا (اونون بئله بیر شئیی یاپدیغی وارساییمی ایله) دئییلدیر، ندن اٶز یارادیجیلیغینی کٶنوللو اولاراق و تکجه فارسجا یاراتماسینادیر. مرتضی نگاهی فارسجادان مجبورن تبلیغ اوچون یارارلانان بیری دئییل، کٶنوللو اولاراق یالنیز فارسجا یارادان بیریدیر. او اٶز ایسته یی ایله فارسجانی کندی یارادیجیلیق و ایله تیشیم دیلی دییه سئچه ن، اثرلرینی – آنیلارینی یالنیز فارسجا قلمه آلان، اٶز میللی دیلی تورکجه ده تک بیر اثری اولمایان، اٶز سایتیندا و اثرلرینده تورکجه دوزیازییا یئر وئرمه یه ن و ایصرارلا تکجه فارسجا یازان بیریدیر. او ایمکانی اولماسینا قارشین (رغمن) گٶرکول (ادبی) و یازیلی تورکجه نی اٶیره نمک و تورکجه یازماق ایسته مه یه ن، بونا گره ک گٶرمه یه ن و سوروملولوق دویمایان، تورکجه نین یالنیز قوشوق (شئعر) و دانیشیق دیلی اولاراق ایشله دیلمه سی گره کدییینه اینانان بیریدیر.

مرتضی نگاهی ایراندا میللی دیللری (اونا گٶره تکجه آنا دیللری) سئومه نین تک یولونون فارسجایا عاشیق اولماقدان گئچدیینی سٶیله یه ن بیریدیر. (مرتضی نگاهی: در ایران عشق به زبان مادری از عشق به زبان فارسی می گذرد). او بونونلا دا یئتینمه ییب اٶز سایتیندا اونا نه اوچون فارسجا یازمادیغینی سوروشانلارا وئردییی جاوابلاردا، آچیقجا تورکجه یازما، تورکجه یازانلار و تورکجه یایان سایتلاری خورلایان ایفاده لر قوللانیب (مرتضی نگاهی: کسانی که خیلی دلشان برای ترکی نوشتن لک زده، بروند در همان سایت دورنا چیز بنویسند). او – باشدا بو قلمین صاحیبی اولماق اوزه ره- تورکجه یازیب یاراتماقدا ایصرار ائده ن، فارسجانین ایراندا صاحیب اولدوغو یئرسیز آیریجالیقلارینا سون وئریلمه سینی ایسته یه ن و فارسجانین تورکلرین اورتاق (مشترک) دیلی اولمادیغینی، هئچ بیر زامان دا اولمایاجاغینی ساوونانلاری؛ ایران ایسلام جومهورییتنین رسمی تئرمینولوژیسنی ایشله ده ره ک “فارس دوشمنی”، “فارس ستیز”، “ترکزده”، “پان تورکیست” “تفرقه افکن”، “تجزیه طلب”، …. آدلاندیریب، حتتا خاریجده کی آزربایجانلیلارین دا اٶز آرالاریندا و قوتلاما (تبریک) کارتلاریندا تورکجه یازمالاری و فارسجا یازمامالارینا ائعتیراض ائدیبدیر. مرتضی نگاهی ایران`ین باشاباشاشیندا خالقیمیزین گنجیندن قوجاسینا، آروادیندن کیشیسینه، اوخوموشوندان اوخومامیشینا، کندلیسیندن اویماغینا (طایفاسینا)، دینچیسیندن دینسیزینه هامینین وار یوخلارینین تورک دیلی اولدوغونو باشا دوشدوکلری و ایکی اللی تورک دیلینه ساریلدیقلاری بیر زاماندا، دٶنه دٶنه فارس دیلینه عاشیق اولدوغونو، فارسجانین ایندی ایرانین اورتاق دیلی اولدوغونو و گله جکده ده بٶلگه نین (منطقه نین) عئلمی دیلی اولماسی گره کدییینی سٶیله میشدیر.

مرتضی نگاهی`نین و بوندان سونرا قارشیمیزا چیخاجاق باشقا ایرانچی- سراسریچیلرین، “آزربایجان آیدینی” اولمادیقلارینی باشا دوشمک اوچون، یوخاریدا سٶیله نه ن و گیزلی پان ایرانیستلری تانیما و آییرت ائتمه نین ان کسین و ان ساغلام یولو اولان “کٶنوللو و یالنیز فارسجا یازمالاری”ندان دا کٶمه ک آلینابیله ر. بلکه مشروطیت حرکتینده، حتتا آزادیستان جومهورییتی دٶنه مینده، تورکجه یاراتمایان، تورکجه یازیب اوخوماسینی بیلمه یه نلر تورکلر، بو حرکتلرین آیدینلاری، سئچگینلری و اٶنده رلری آراسیندا یئر آلابیله ردیلر. آنجاق بوگون تورکجه یازیب یاراتمایان، داهاسی تورکجه نی اٶز میللی دیلی بیلمه یه ن، تورکجه یازیب یارادانلاری خور گٶره ن هئچ کیمسه نی، تورک کٶکه نلی و اولدوقجا دئموکرات اولسا دا، تورک خالقی و آزربایجان`ین آیدینلاری، سئچگینلری و اٶنده رلری آراسیندا سیخیشدیرمایا ایمکان یوخدور. یوخسا احمد شاملو، فیریدون موشیری، ایسماعیل خویی، حتتا صادیق هیدایت، نادیر نادیرپور و کسروی`نین آدلاری “آزربایجان آیدینلاری”نین باشیندا گلمه لی ایدی.

بایقوش سایتینا ائتدیییم اله شدیری (تنقید)- ائعتیراض

بایقوش سایتی، سییاسی گٶروشلری لیبئرال پان ایرانیسمله اویوملو اولان؛ ایراندا تورک و یا آزربایجان آدیندا بیر میللتینین وار اولمادیغینی، دولاییسی ایله میللی چیخارلاری (منافئعی) و حاقلارینین دا اولمادیغینی ساوونان؛ و تورکجه یازمایا دیره نه ن مرتضی نگاهی`نی آزربایجان آیدینلاری حتتا آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی لیدئرلری آراسیندا، ضییا صدر و علیریضا صررافی جرگه سینده گٶسته ریردی، من ایسه بیر تنقید یازیسی یازاراق سوروشوردوم: “نه اوچون آزربایجان ادبییاتی آدینی داشییان و آزربایجان یئنی ادبییاتینا آداندیغینی ساولایان (ایددیعا ائده ن) بیر دوشه رگه ده، تورکجه نی اٶز میللی دیلی گٶرمه یه ن بئله بیر شخص، آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی آیدین و لیدئرلری آراسیندا و علیریضا نابدیل، ناظیم حیکمت و اورخان پاموقلارین جرگه سینده گٶسته ریلیر؟”

منجه هر هانسی بیر پان ایرانیستی- ایلیملی اولسا دا- آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتی شخصییتلری، آیدینلاری و لیدئرلری آراسیندا گٶسته رمک و تبلیغ ائتمک وهیم بیر یانلیشلیق، گئرچه کلری چارپیتماق، قاوراملاری بیربیرینه قاریشدیرماق، خالقی آلداتماق و آزربایجان آیدینی و گٶرک سٶزونه (ادبییاتینا) ایهانتدیر. ائعتیراضیم، آزربایجان میللی دئموکراتیک حرکتینه قوشولان لیبئرال پان ایرانیستلرین- بو اٶزه للیکلرینی قورودوقلارینا رغمن- حرکتین آیدینلاری و اٶنده رلری دییه تبلیغ ائدیلمه لری، حرکته یٶن وئرمه یه باشلامالاری و مودیرییتینی اله گئچیرمه لرینه گٶسته ریله ن لاقئیدلیک و یاردیمادیر. بایقوش سایتینی دولاندیرانلارین بئله بیر شخصه اٶز سایتلاریندا یئر وئرمه لری، اونلارین بیله جه یی ایش اولسا دا، بیر اوخویوجو اولاراق بونا ائعتیراض ائتمک ده منیم گٶره و و سوروملولوغومدور.

آشاغیدا سٶزو ائدیله ن بو تنقیدین ایلگیلی بٶلومو وئریلمیشدیر:

((”mehran bahari”

Thursday, March 27, 2008

گئچه نلرده بایقوش سایتینا (http://www.bayqush.ca) یٶنه لیک بیر نئچه اله شدیری اوخودوم. بو اله شدیریلرده بو سایتین ندن اورخان پاموق و ناظیم حیکمت، علیریضا نابدیل کیمی شخصلره یئر وئردییی تنقید ائدیلیر. بایقوش سایتی منجه ده یانلیش یولدادیر. آنجاق بو، ناظیم حیکمت، علیریضا نابدیل و اورخان پاموق`ا یئر وئردییی اوچون دئییلدیر، بلکه اوتانجاق بیر پان ایرانیست اولان مرتضی نگاهی آدلی بیر شخصه- کی عٶمرونده دوغرو دوزگون تک بیر تورکجه جومله ده یازماییب- یئر وئرمه سیندن اٶتورودور.

ناظیم حیکمت، علیریضا نابدیل و اورخان پاموق، سییاسی توتوم و دونیا گٶروشلری نه اولورسا اولسون، تورکجه یازیب، بو دیل و ادبییاتینین گلیشمه سینده، دونیایا و باشقا خالقلارا تانینماسیندا و تورکجه یازما و یاراتما گله نه یینین کٶک سالیب درینله شمه سی و چئشیتله نمه سینده اٶنه ملی پایلاری اولوبدور. اٶزونو ادبییات سایتی آدلاندیران بیر سایتین، البتته کی بونلارا یئر وئرمه سی دوغال و حتتا گره کلیدیر. آنجاق مرتضی نگاهی`یه بو سایتدا یئر وئرمک، تامامی ایله آنلاشیلمازدیر.

مرتضی نگاهی بیر پان ایرانیست`دیر (یوموشاق، اوتانجاق توروندن). بو شخص تورک آدیندا بیر ملیللتین وار اولمادیغینی، ایران`ین تک میللتلی بیر اٶلکه اولدوغونو، ایراندا یاشایان میللتلرین قووم اولدوقلارینی، فارسجانین ایراندا یاشایان قووملارین موشترک (اورتاق) دیلی اولدوغونو، فارسجانین اورتادوغونون دا اورتاق دیلی اولماسی گره کدییینی، عرب الیفباسینین فارس الیفباسی اولدوغونو، ایراندا میللی مساله آدیندا بیر سورونون وار اولمادیغینی، گونئی آزربایجان`ین تکجه شرقی و غربی آزربایجان اوستانلاریندان تشکیل تاپدیغینی، ریضاخان`ین مودئرنیته سمبولو اولدوغونو، آزربایجان`ین دیلینین گئچمیشده ایرانی آذری دیلی اولدوغونو، ایران تورکلرینین سییاسی، ایقتیصادی، ایجتیماعی ایسته کلری اولمادیغینی،…. و اونلارجا بونون کیمی پان ایرانیست گٶروشلری مودافیعه ائدیر. بئله نچی بیر پان ایرانیستی هر هانسی بیر باهانا ایله آزربایجان ادبییاتینا حصر ائدیلمیش بیر سایتدا یئرله شدیرمک جهالتدن باشقا بیر شئی دئییلدیر.

بایقوش سایتی اٶزونو یئنی ادبییاتا دوغرو بیر سایت آدلاندیریبدیر. هر حالدا بورادا ادبییاتدان آماج، تورک ادبییاتی اولمالیدیر. حالبوکی مرتضی نگاهی عٶمرونده تورکجه تک بیر جومله یازمامیش و حتتا منیم گئچه ن سککیز ایلده ایصراریما رغمن، اٶز سایتیندا دا تورکجه یازمامایا جهد ائتمیشدیر. من بیلمیره م تورکجه یازمایان، تورکجه یازمانی خور و آلچاقجا گٶره ن بیریسینین تورک ادبییاتی ایله نه ایلگیسی اولابیله ر؟ (بو شخصین منجه ادبی ده یه ری صیفیر اولان و ایملا-اورتوقرافی و قیرامئر باخیمیندان دا یانلیشلیقلارلا دولو بیر نئچه شئعریمسیسی واردیر. بونلاری ادبییات آدلاندیران، هر حالدا ادبییاتدان بیر شئی آنلامیر)….))

گئرچه یه هو!!!

سٶزلوکSözlük :

آچیلیمAçılım : گشایش

آشاماAşama : مرحله

آشیریAşırı : افراطی

آلداتماجاAldatmaca : فریب، نیرنگ

آلدیرمازلیقAldırmazlıq : لاقیدی

آنلاییشAnlayış : ذهنیت

آیریجالیقAyrıcalıq : امتیاز

آیمازلیقAymazlıq : غفلت

اکینجƏkinc : فرهنگ، کولتور

اله شدیریƏlǝşdiri : انتقاد، نقد

اٶرنه کله مهÖrnǝklǝmǝ : نمونه برداری

اٶزدنÖzdǝn : لیبرال

اٶزه کÖzǝk : مرکز

اوچراUçra : چونکه، زیرا، برای اینکه (از دیوان لغات ترک-محمود کاشغری)

اوچورومUçurum : پرتگاه

اورناتOrnat : جانشین، جایگزین

ارکینلیکƏrkinlik : آزادی

اوزمانUzman : متخصص

اولاشدیرماقUlaşdırmaq : رساندن

اولاناقOlanaq : امکان

اولوملوOlumlu : مثبت

اوموقلاماقUmuqlamaq : حمایت و پشتیبانی کردن

اویساOysa : در حالیکه

اویقارUyqar : متمدن

اویماقOymaq : طایفه

اوینامOynam : رل، نقش

ایته کله مکİtǝklǝmǝk : مجبور کردن

ایچدنسیزلیکİçdǝnsizlik : عدم صداقت

ایچه ریکİçǝrik : مضمون

ایرده له مڭİrdǝlǝmǝk : زیر ذره بین گذاردن، به دقت بررسی کردن

ایریمİrim : دقت

ایشله تمکİşlǝtmǝk : بکار بردن

ایشله کİşlǝk : رایج

ائل ارکElǝrk : دمکراسی

ائل ارکیلElǝrkil : دمکراتیک

ائلده مEldǝm : لائیک

ایلکهİlkǝ : اصل

ایله تیشیمİlǝtişim : ارتباط، رابطه متقابل

ایله ریجیİlǝrici : مترقی

ایلیملیIlımlı : میانه رو

باشدانباشاچیBaşdanbaşaçı : سراسری

باغیلسیزBağılsız : مستقل (باغیمسیز غلط است)

برکیشدیرمکBǝrkişdirmǝk : مستحکم کردن

بلیرگینBǝlirgin : بارز

بلیرله مکBǝlirlǝmǝk : تعیین کردن

بوته مBütǝm : دین

بودونBudun : خلق

بونا قارشینBuna qarşın : علی رغم این

تابقیTabqı : اجازه، اذن

تانیملاماقTanımlamaq : تعریف کردن

ترکجهTǝrkcǝ : به سرعت (در تعبیر ترکتازی به زبان فارسی وارد شده است)

توپارTopar : گروه، دسته

توزاقTuzaq : دام، تله

توزه لTüzǝl : حقوقی

توزهTüzǝ : حقوق

جرگهCǝrgǝ : صف

جوووتCüvüt : یهودی

چابامانÇabaman : آکتیویست

چالیشقانلاشماقÇalışqanlaşmaq : آکتیو شدن

چلیکÇǝlik : فولاد

چٶزومله مهÇözümlǝmǝ : آنالیز

چوخونلوقÇoxunluq : اکثریت

چیزگیÇizgi : خط (دوبلئت جیزقیCızqı به معنی خراش است)

ده ییشگه نDǝyişgǝn : متغیر

دوراقساماDuraqsama : سکته

دوزیازیDüzyazı : نثر

دوشونگهDüşüngǝ : ایدئولوژی

دوغالینDoğalın : البته

دوغرودانDoğrudan : مستقیما

دوغرولتوDoğrultu : استقامت، راستا

دولایلیDolaylı : غیرمستقیم

دویومساتماقDoyumsatmaq : تطمین کردن

دیره نمکDirǝnmǝk : مقاومت کردن

دیشلاماقDışlamaq : طرد کردن

دئنه تیمDenǝtim : کنترل

دئنه ییمDenǝyim : تجربه

ساپدیرماقSapdırmaq : منحرف کردن

سالدیرقانSaldırqan : مهاجم

ساوSav : ادعا، خبر تائید نشده

ساوسٶز Savsöz: شعار

ساولاماقSavlamaq : ادعا کردن

ساوونماقSavunmaq : مدافعه کردن

سککیSǝkki : پلاتفرم

سٶمورگهSömürgǝ : مستعمره

سٶموروSömürü : استعمار

سٶیله مSöylǝm : افاده

سوره جSürǝc : روند

سوموتSomut : عینی

سیچراماSıçrama : جهش

سیرالاماقSıralamaq : ردیف کردن

سیزماقSızmaq : نفوذ کردن

سیلیمله مکSilimlǝmǝk : حذف ائتمک

فارسیستانFarsistan : فارسستان، مملکت فارسها، ناحیه فارس نشین در شرق و مرکز ایران

قارشینQarşın : رغما

قالیجیQalıcı : ماندگار

قاورامQavram : مفهوم

قاوراماQavrama : ادراک و استفهام

قوتلاماQutlama : تبریک

قورالQural : قاعده

قورونQurun : تکنیک

قوشارQoşar : شاعر

قوشوتQoşut : موازی

قوشوقQoşuq : شعر

قوشولQoşul : شرط

قوللانماقQullanmaq : استعمال کردن، به خدمت در آوردن

قونوQonu : موضوع

قیراقلاماقQıraqlamaq : به حاشیه راندن

قیسیتلاماQısıtlama : محدودیت

قیسیتلیQısıtlı : محدود

قیناماQınama : سرزنش، اعتراض

کسدیرمهKǝsdirmǝ : میانبر

کٶکله شیکKöklǝşik : کلاسیک

کٶنوللوKönüllü : داوطلبانه (از مصدر کٶنمکKönmǝk : راضی شدن)

گره کسینیمGǝrǝksinim : احتیاج

گلیشدیرمکGǝlişdirmǝk : توسعه دادن

گٶرک سٶزGörksöz : ادبیات

گٶرکولGörkül : ادبی

گٶرونوشدهGörünüşdǝ : ظاهرا

گونجهGüncǝ : آجئندا

نئجه لیکNecǝlik : کیفیت

وارساییمVarsayım : فرض

یاپیتYapıt : اثر

یارارلانماقYararlanmaq : استفاده کردن

یاراقYaraq : سلاح

یاشماقYaşmaq : نقاب

یاشماقلیYaşmaqlı : نقابدار

یاغیلیقYağılıq : دشمنی

یالانلاماقYalanlamaq : تکذیب کردن

یانیلقیYanılqı : خطا، اشتباه

یایماجاYaymaca : تبلیغ

یاییلماجیلیقYayılmacılıq : توسعه طلبی

یٶنه تگیYönǝtgi : سیاست

یٶنه تیمYönǝtim : مدیریت

یوردامYordam : تاکتیک

یوزلاشماقYozlaşmaq : فاسد شدن

یئنیجیلYenicil : مدرن